[KLIK]

Dziesięć najlepszych płyt tego roku w polskim rapie. Moim zdaniem oczywiście. Lista jest z jednej strony subiektywna, wiele albumów odrzuciłem już na samym początku (patrz: Gural, Fokus, Ostry), w wielu coś mnie zirytowało na tyle, że nie brałem ich w ogóle pod uwagę przy tworzeniu tego rankingu (Tetris, Parias, Rasmentalism). Stąd parę niespodzianek. Z drugiej - cholera, pierwsze miejsce jest niepodważalne. Pozycja numer jeden wyraźnie odstaje od innych tegorocznych produkcji. Może nie pod każdym względem, ale jako całość - już tak. Jeśli ktoś uważa inaczej, to czekam na rzeczową argumentację. Wraz z wysunięciem kontrkandydata.

Blisko: Gadabit - Gadabit, Solar/Białas - Z ostatniej ławki, Kubson - Igła w stogu PCV, Jot - Odliczanie EP, Hurragun - Hurrap

10. L.U.C - Kosmostumostów
Z płyty na płytę L.U.C staje się raperem przystępniejszym. I bardzo dobrze. Wszystko idzie zrozumieć po trzech odsłuchach, mimo że wątków surrealistycznych nie brakuje. Wrocławski koncept na plus, walka o dizajn przestrzeni publicznej na plus, goście też. Jeśli z góry przekreśliliście "Kosmostumostów", bo to przecież ten przeintelektualizowany MC w srebrnych spodniach, to przemyślcie sprawę jeszcze raz. Nie bez przyczyny L.U.C otwiera tę dziesiątkę.


9. W.E.N.A. - Dalekie Zbliżenia
Tak na klasyczną modłę, bardzo fajnie. Może nie spełnia wszystkich nadziei pokładanych w Wudoe, ale poniżej poziomu nie schodzi. Za długa? Trochę. Ale Aptaun wydał "Dalekie Zbliżenia" na wosku, gdzie te gorsze numery wzięły i wyszły. Wniosek? Sprzedałem cedeka i czekam aż listonosz przyniesie winyl. Aha, w "Do dnia, w którym" Włodi nawinął zwrotkę roku. A to nie jest jedyny dobry numer na płycie. Ale to już sprawdźcie sami.


8. B.O.K - W stronę zmiany
Wszechstronna ekipa. Pod każdym względem. Bisz, który każdy kawałek widzi zupełnie inaczej - łapy w górę, pogmatwane storytellingi, żeglarskie metafory, braggadacio, umoralniające gadki. Oer, który od ciągłego żonglowania stylistykami powinien zadomowić się w cyrku - koncertowe bomby, ckliwe melodie, jazzowo-swingowe zabawy i żywe instrumenty (od gitar, przez perkusję, aż po smyczki). Do tego Kay, którego głos, umiejętności wokalne i niezwykły vibe wznoszą "W stronę zmiany" naprawdę wysoko. No i jeszcze DJ Paulo, może żaden wystrzałowy turntablista, ale znający się na swojej robocie. Mało?


7. Hades - Nowe dobro to zło
Najlepiej wyprodukowany album tego roku. Hades, gospodarz płyty, jest tu niestety w ostrej defensywie, mimo że nawija równo, na przyzwoitym poziomie, czasem rzucając interesującym pomysłem na utwór. Cały poklask skrada mu bowiem Galus, czyli - dla reprezentanta Warszawy, Bródna, Prosto i HiFi Bandy - najlepszy producent w tym kraju. Całkiem możliwe. Na pewno najlepiej korzysta z przeogromnej potęgi winylu, opierając bity w 100% o czarne płyty (druga ksywka - Pokój Czarnych Płyt - zobowiązuje). Każdy, nawet najmniejszy dźwięk jest samplowany - to słychać i to ma w sobie prawdziwą moc. Jedna z dwóch, obok piątej pozycji na liście, sporych niespodzianek w tym roku.


6. Ten Typ Mes - Kandydaci na szaleńców
Mesiak nie stoi w miejscu. Są dubstepy, drumandbassy, czy numery punkrockowe. W niektórych utworach nawet nie ma rapu, jest za to sam śpiew. Mało tego, Piotrek bez pretensjonalnego ekshibicjonizmu rośnie na jednego z bardziej szczerych MCs w kraju. Przyznaje się do aborcji, neguje zasadność powstania warszawskiego. W przeciwieństwie jednak do poprzedniej płyty, "Zamachu na przeciętność", ogranicza ogniste punchline'y, a pojedyncze kawałki nie potrafią skopać mniej szlachetnej części pleców tak mocno, jak robiły to "My", "Zamach na Jana K.", czy "Welcome / Wilkommen". Ale i tak dzieje się dużo. Zachęcam do poznania wersji "Kandydatów..." z drugim, bonusowym krążkiem. Tam też są mocne sztosy.


5. Tomasz Andersen - Wbrew Wskazówkow
To sobie Roszja wymyślił. Przenieść się w przyszłość, tak o 70 lat i opowiedzieć historię, w której sam bierze udział. Właściwie nie on, tylko jego alter-ego, niejaki Tomasz Andersen. Musiał naczytać się i naoglądać science-fiction, gdyż wszystko opowiada tak zaradnie i sugestywnie, że nawet Dmitrij Głuchowski (autor powieści "Metro 2033") nie wymyśliłby tego lepiej. Historię z odmrażaniem celebrytek w tle podaje z humorem i wdziękiem godnym Sfondu Sqnksa, tj. składu, który w zamierzchłych czasach współtworzył. Trochę to zaskakujące, że w tym zestawieniu znalazł się właśnie reprezentant Wrocławia (i to jeszcze tak wysoko), ale koncept wyszedł mu niebanalny, najlepszy w tym roku - za to należy go uhonorować.


4. Medium - Teoria Równoległych Wszechświatów
Debiut roku. W sensie, że na legalu. Bo Medium to żaden debiutant, obecny na scenie przynajmniej od trzech lat. Kibicowałem mu od początków jego kariery, na pewno tej jej części wychodzącej poza miasto Kielce. Na "Teorii Równoległych Wszechświatów" zarzuca może wszechstronność, techniczne fajerwerki i śpiew (to w końcu drugi raper po Mesie, któremu jeszcze zależy i który nie straszy dzieci swoimi umiejętnościami wokalnymi). Zarzuca na rzecz naprawdę intrygującego konceptu, którego sednem jest podróż w głąb ludzkiej świadomości przy użyciu metafor z pogranicza świata naukowego i mistycznego. Barwne opowieści, ciekawe teorie filozoficzne i muzyka wyprodukowana ze smakiem, wyczuciem i - jak zwykle u Mediuma - na najwyższym poziomie. Można się w tej płycie zakochać. Albo dzięki niej trochę bardziej poznać siebie i nieco inaczej spojrzeć na otaczający nas świat.


3. Łona i Webber - Cztery i pół
Ten to ma łeb. Ktoś w tym roku u Rawicza powiedział, bodajże Wudoe, że Łona, pisząc tekst, od samego początku wie, jak go zakończy. I ma chyba, cholera, rację, bo nie wyobrażam sobie, żeby puenty swoich utworów, te doskonałe zakończenia kawałków również z "Cztery i pół", reprezentant Szczecina mógł wymyślać na poczekaniu, bo mu akurat rym pasuje. Mózg nie lada, pewnie mógłby pisać wiersze. Albo być nowym Kazikiem, gdyż poziomem socjologicznych obserwacji mu dorównuje, a może nawet i przewyższa. W dodatku wykłada jasno, klarownie i całkiem przejrzyście, choć - racja - niektórych numerów nie skuma się za pierwszym odsłuchem. Także dlatego, że bardziej uwagę przykują zabawy Webbera, który kontynuuje odstawianie sampli na rzecz dźwięków granych. I wychodzi mu to na dobre. Łonsonie, Łebsztyku - znów to zrobiliście. Zespół muzyczny Łona i Webber (w składzie: Łona i Webber) - polecam.


2. Zeus - Zeus, jak mogłeś?
Zaskakujące pokazanie gestu Kozakiewicza. Komu? Tym wszystkim fanom, którzy fanami są dopóki artysta stoi w miejscu, gdy nie próbuje niczego nowego, nie robi niespodzianek i spędza czas na nawijaniu o tym samym na tak samo brzmiących bitach. Już sama akcja promocyjna płyty była dla nich policzkiem. Grzywka. U rapera. Na emo pozuje, czy o co chodzi? Okazało się, że to tylko jeden z elementów układanki - przemiany jaką Zeus przeszedł od poprzedniego krążka. Funkowe bomby zostawił w odwrocie, stawiając na gitary i chadzanie to ścieżką Maleńczuka ("Lato w mieście Łódź"), to drogą Kultu ("Jesteśmy źli"), to w zupełnie inną mańkę. Marek Dulewicz dołożył tu trochę od siebie i bardzo dobrze. Po "Co nie ma sobie równych" i "Albumie Zeusa" produkcje Kamila trochę się przejadły. Władca Olimpu w charakterze rapera też miecie, odgrywając multum ról, za każdym razem mocno nieprzeciętnych. Pomysłowy chłop, nie ma co. No i nie jednorodne flow, jak to w zwyczaju mają polscy raperzy. Za każdym razem inaczej, zmiennie. To się ceni.


1. Sokół i Marysia Starosta - Czysta Brudna Prawda
Płyta roku. Zdecydowanie. Równa, wysoka forma przez cały krążek. A jest tego 19 utworów. Sokół na takim poziomie, jaki osiągnął bodaj raz w życiu, w polskim storytellingu wszech czasów, "Każdym ponad każdym" (wiem, mówię to na okrągło). Czysta brudna prawda wyłożona prosto na stół, bez ogródek i gryzienia się w język. Szkoda, że mało tu miejsca na pozytyw. Wojtek dość pesymistycznie (a może po prostu realistycznie?) patrzy na świat. Nie jest jednak tak pretensjonalnym smutasem jak Bonson czy Huczu. On sobie w tym świecie radzi. Może dlatego, że przy boku ma Marysię, która tak pięknie śpiewa mu na "Czystej Brudnej Prawdzie". I nie, że w chórkach i refrenach. Zwrotkę też pociągnie. I to jak. Rzecz całkiem świeża jak na nasze podwórko, niesłychanie mocna. W 2011 - bezkonkurencyjna.

Medium
Teoria Równoległych Wszechświatów
Asfalt Records, 2011

4.0

[KLIK]

Czemu na hh.pl? To proste: Tytus z Asfalt Records wyczaił moją recenzję "Seansu Spirytystycznego", którą - nie wiedzieć czemu - 3 lata temu opublikowałem na portalu z kreską. Spodobało mu się i zapytał mnie, czy nie chciałbym podjąć próby zrecenzowania legalnego debiutu tego samego artysty (też na hh.pl). Płytę przysłał za darmo kurierem (!), więc co miałem nie chcieć. Sprawdźcie recenzje, a potem płytę, o ile jeszcze tego nie zrobiliście. Medium wskakuje w tym roku na podium.

Mój ulubiony raper Medium wylądował w Asfalt Records. Super sprawa. Z obecnej sceny undergroundowej najbardziej na legal zasługiwał właśnie on.

Jaram się jeszcze bardziej, jak sobie przypomnę, że twórczość chłopa z Kielc poznałem jeszcze na "Seansie Spirytystycznym". Że parę miesięcy później przeprowadzałem z nim wywiad.

Pewnie się tylko łudzę, ale być może dzięki mnie, moim wpisom na lite-lite, parę osób zainteresowało się jego muzyką. Jasne, to nie ja go pchnąłem do "mainstreamu". On sam o to zadbał. Niemniej, dołożyłem od siebie małą cegiełkę. I to jest fajne. Jaram się opór.

"Teoria Równoległych Wszechświatów" za miesiąc. Dawno nie kupiłem w ciemno płyty wydanej nakładem Asfalt Records. O jakości tej jestem przekonany w 100%. Pobiegnę do Empiku. Od razu.

Zróbcie to też. Medium to świetny MC i źle by się stało, gdyby legalny debiut nie spotkał się z aprobatą rynku. Nie pozwólcie na to!

V/A
Popkiller Młode Wilki
self-released, 2011

1.5


[KLIK]

Medium
Alternatywne Źródło Energii
self-released, 2010

4.5

- Wszystko przyjdzie z czasem - mówił mi Medium w wywiadzie przeprowadzonym jakiś czas po wydaniu debiutanckiego "Seansu Spirytystycznego". Chyba właśnie przyszło. Udany rok (jeszcze większe "wybicie się" poprzez udane featy na płytach Te Trisa i Vienia) zwieńczył doskonałym albumem, którego może nie nazwałbym polską rap płytą 2010 roku, ale na pewno umieściłbym ją w swoim prywatnym "Top 3".

Nie średni, więc jaki? Odpowiadając na to pytanie, w mojej głowie kołaczą setki określeń, ale na dobrą sprawę żadne nie zadowalają w 100%. Są zbyt trywialne.

Bo czy nie banalne są określenia w stylu *dobry* i *wyśmienity* w momencie, gdy Medium już w drugiej zwrotce pierwszego tracku popisuje się niebywałą techniką, układając wersy ze słów zaczynających się na kolejne litery alfabetu? Mało tego, gdy w jednej zwrotce zdołał przejechać alfabet nie tylko od A do Z, ale jeszcze od Z do A? Bo czy nie trywialne są określenia w stylu *genialny* i *zajebisty* w chwili, gdy trzecia zwrotka tego samego utworu opiera się na samych wyrazach zaczynających się na literę "P"? Czapki z głów. Robi wrażenie, choć ciężko to zauważyć.

Techniczne popisy. Składanie rymów, bazując na wymyślnych konceptach, zaskakujących ideach, oryginalnych pomysłach. O to tu chodzi? E-e.

Szczerość. To jest Medium. Debiut kielczanina, "Seans Spirytystyczny" z 2008 roku, tą szczerością był wypełniony. "Alternatywne Źródło Energii" to przynajmniej jeden poziom wyżej. To wartościowy album, na którym raper prezentuje pozytywne wartości (wiem, wiem). Prócz szczerości - wiara, nadzieja, ciężka praca, cierpliwość. Cenne przesłane podane w taki sposób, że nie idziemy do kąta i nie kulimy się w kłębek, że nie idziemy z łomem zajebać sklepikarce z warzywniaka. Tylko uśmiech na twarzy, motywacja, chęć działania. Nawet jeśli Medium narzeka, wbrew temu co postulował z Vieniem, bo "zrobili Euro, a zgarnęli złotówki", trudno nie zauważyć tego, że nie jest to to samo puste narzekactwo, jakiego wiele u sąsiadki z dołu, czytającej i komentującej na bieżąco, "to co napisali w gazecie" (w "Fakcie"). Jeszcze raz to powiem, po przesłuchaniu tej płyty czuć wewnętrzną moc (u niektórych pewnie szybko ulatującą, ale tu chodzi o *katalizator*, a nie *słomiany zapał*). Zresztą, kiedy słucha się "Do Pełna", gdzie kielecki MC wskazuje szereg dawanych przez życie możliwości, z których trzeba korzystać, choćby były to proste przyjemności, trudno się smucić. U mnie wciąż gości banan na ryju.

Taki przykład. Numer z założenia smutny, bit taki, że można i by przy nim trochę pochlipać (zwrotki), taki nastrojowy, nadążacie? I faktycznie, są tu ponure historie, których nigdy w życiu nie pragnąłbym przeżyć (tu pewien zarzut: alkoholizm to dość powszechny problem w III RP, wg jakichś tam danych dotyka 3-4 mln Polaków, z czego 1 mln wymaga leczenia, ale żeby od razu mój ojciec miał być alkoholsüchtig, no halo?). Są tu łzy. Ale równocześnie Medium mówi, żeby się ich nie wstydzić, żeby *powstać*. Albo kiedy pluje na polski rap, polskich raperów właściwie. "Pluje" to mało powiedziane. Facet tu raczej ujada, kąsa. Ok, takie rzeczy znajdują się na 3/4 rodzimych wydawnictwach hip-hopowych. Tylko że tutaj nadawca tych inwektyw od razu wskazuje lepszych. Nie, nie rzuca ksywkami swoich ziomków, bądź raperów-celebrytów, bądź raperów-zasłużonych. Wystarcza zwykłe "yo" w wykonaniu jego bodajże 3-letniego syna. ;-)

Jeśli już tak tu gawędzimy sobie o polskim hip-hopie i o polskich MCs, to ważna rzecz: jedną jedyną gościnną zwrotkę zapodał na "Alternatywnym Źródle Energii" Adam Ostrowski, O.S.T.R., popularny Ostry. Tak w 2008 roku, we wspomnianym wcześniej wywiadzie, o najpopularniejszym polskim raperze mówił Medium: - Jeśli chodzi o Ostrego (...) - jego rap powoduje u mnie uśmiech na twarzy. Jest perfekcyjnym artystą i każda płyta to majstersztyk pod każdym względem.

Ten perfekcyjny artysta ostatnio był, moim zdaniem, w dość pokracznej formie. Jedno "Nie odejdę stąd" wiosny i odrodzenia nie czyni. Nie wiem, czy to Medium go tak podkręcił, ale wspólne "Wyprzedzając przeszłość" okazało się numerem kapitalnym, nagranym na ciekawym patencie. Zwrotka Ostrego wprowadza tu oczywiste urozmaicenie i - co chyba najważniejsze - jest nie tyle poprawna, co naprawdę dobra. Może "Jazz, kawa, rap" będzie pierwszą płytą łodzianina od 3 lat, która mi się spodoba? Może.

W każdym razie, podsumowując te wszystkie zawiłości ukryte w lirycznej stronie "Alternatywnego Źródła Energii", Medium jawi się tu jako trzeźwo patrzący na świat, mocno stąpający po ziemi idealista (wiem, trochę tu antytezą zajeżdża, ale cóż poradzić). Ponadto, kocha hip-hop, pała miłością do tego, co robi, w czym siedzi, jak żyje - to się ceni. Nie razi już też populistycznym gadkami o setce potraw z ziemniaka, nie atakuje bezpodstawnie polityków. Chętniej uderza w media, całkiem słusznie zresztą. Aha, jeszcze raz podkreślę, że Medium wykłada tu wartości uniwersalne, w dzisiejszym społeczeństwie często całkiem obce, zapomniane. Numer "Ratuj!" najlepszym dowodem: "Jeśli widzisz jak umiera ktoś - RATUJ! / Nie stój jak słup soli, tylko RATUJ! / Kiedy słyszysz sumienia głos - RATUJ!".

Mes był niby ostatnim raperem, któremu jeszcze zależy. Nie dość, że Mediumowi także zależy (nie ma opcji żeby nie zależało), to jeszcze potrafi tak jak on, tzn. Mes, śpiewać. Serio, kielczanin daje radę wokalnie. Tam "daje radę". Śpiewa naprawdę dobrze, inni raperzy mogliby go zatrudnić do wykonania refrenów (większość preferowanych przez nich wokalistek to dno totalne), bo w końcu o ilu rodzimych MCs można powiedzieć, że są dobrzy wokalnie? Ile ze śpiewanych refrenów w polskim hip-hopie dało się słuchać? Niewiele? Tu wszystkie. W ramach ciekawostki warto dodać, że Medium doskonale odnajduje się także w klimatach dubowo-reggae'owych (patrz: "Nie chcę się obudzić").

A przecież kielczanin to również producent. Nie byle jaki producent. "Alternatywne Źródło Energii" to głównie chillout i funkowe petardy-połamańce. Od "Seansu..." Medium niewątpliwie rozwinął się w kwestii krojenia, smażenia tudzież po prostu komponowania bitów.

Śpiewa, rapuje, produkuje. Raper-muzyk. Mógłby tak o sobie mówić. W przeciwieństwie do tych dukających MCs, którzy bardzo ochoczo mówią w wywiadach, że z zawodu są muzykami, bo nagrywają piosenki, grają koncerty i wydają szajs płyty.

Nie ma mowy, żeby kielczanin nie zrobił kariery. Niech wylansuje jeden hit, który zapamięta całe Twoje osiedle, wszystkie Twoje hip-hopowe ziomeczki, i już zabierze dla siebie kawałek sceny. Za jakiś czas będzie w tym miejscu co Mes i Oester dzisiaj. Z drugiej strony Medium już zapowiada, że w mediach nigdy go nie znajdziemy. Wbrew pozorom, Ostry i Mes też za często do mediuff nie chadzają. To może się uda. A że nowym TDF-em nie zostanie, to chyba dobrze. Cieszę się, że moje przepowiednie z recenzji "Seansu...", która chyba bezpowrotnie zaginęła w czeluściach Internetu, powoli stają się faktem. Trzymam kciuki za dalszą karierę.